Emeklilik için gerekli prim gün sayısını tamamlayamayan vatandaşlar, daha düşük primle emekli olmanın yollarını araştırmaya devam ediyor. EYT düzenlemesiyle birlikte emeklilik şartlarında önemli değişiklikler yaşanırken, özellikle eski tarihli sigorta girişine sahip olanlar için kısmi emeklilik seçeneği dikkat çekiyor. 3600 prim günü üzerinden emeklilik de bu kapsamda en fazla araştırılan konular arasında bulunuyor. Sigortalının ilk işe giriş tarihi ve gerekli şartları hangi tarihte tamamladığı, emeklilik yaşının belirlenmesinde önem taşıyor. Peki 3600 prim günüyle erken emeklilik mümkün mü? Kimler 15 yıl sigortalılık ve 3600 gün prim şartıyla emekli olabilir? İşte kadın ve erkekler için merak edilen emeklilik şartları…

İkinci emeklilik fırsatı: Hem SGK’dan hem BES’ten maaş alma imkanı! Şartlar belli oldu

Türkiye’de emeklilik sistemi yıllar içinde yapılan düzenlemelerle birlikte önemli değişikliklerden geçti. 1999 ve 2008 yıllarında yapılan reformlarla emeklilik için gereken yaş ve prim koşulları yeniden şekillenirken, 2023 yılında yürürlüğe giren düzenlemeyle 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olanlar açısından yaş şartında önemli bir değişiklik yapıldı. Bu tarihten sonra çalışma hayatına başlayanlar için ise emeklilikte yaş ve prim şartları devam ediyor. Sigortalılık başlangıç tarihine göre gerekli prim günleri yükselirken, emeklilik yaşı da kadın ve erkek çalışanlar için farklı kademelerde uygulanıyor. Ancak yalnızca SGK üzerinden emeklilik seçeneği bulunmuyor. Çalışanlar ve belirli koşullarda çalışmayanlar, SGK kapsamındaki emeklilik sürecini sürdürürken ayrıca bireysel birikime dayalı sistemlerden yararlanarak ikinci bir emeklilik geliri oluşturabiliyor.

İkinci emeklilik nedir?

İkinci emeklilik, SGK’dan alınacak emekli aylığından bağımsız olarak tamamlayıcı bir emeklilik birikimi oluşturulmasına dayanıyor. Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve Otomatik Katılım Sistemi (OKS) bu kapsamda öne çıkıyor. Önümüzdeki dönemde uygulanması beklenen Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi’nin (TES) de benzer şekilde emeklilik döneminde SGK aylığına ek bir gelir oluşturması hedefleniyor. Bu sistemlerde yapılan düzenli ödemeler kişinin adına birikiyor, devlet katkısı ile destekleniyor ve birikimler seçilen fonlarda değerlendiriliyor. Böylece SGK’dan emekli olan bir kişi, tamamlayıcı sistemdeki birikimi sayesinde emeklilik döneminde ikinci bir gelir elde edebiliyor.

SGK’dan emekli olan ikinci emeklilik sistemine girebilir mi?

İkinci emeklilik sisteminin yalnızca aktif çalışanlara yönelik olması gerekmiyor. Emekli olan kişiler de sisteme dahil olarak yeni birikim oluşturabiliyor. Çalışmayan kişiler açısından da sistemin dışında kalma zorunluluğu bulunmuyor. Kişiler kendi bütçelerine göre belirledikleri ödemeleri yaparak uzun vadeli birikim oluşturabiliyor. Bu nedenle SGK’dan emekli olmuş olmak, tamamlayıcı emeklilik sistemlerinden yararlanmanın önünde tek başına bir engel oluşturmuyor.

Emekli olduktan sonra çalışanlar da yararlanabilir

Emeklilik sonrasında çalışma hayatına devam eden kişiler açısından da ikinci emeklilik seçeneği gündeme geliyor. Emekli olduktan sonra SGK kapsamında ödenen primlerin niteliği nedeniyle ikinci kez klasik SGK emekliliği elde edilmesi mümkün olmazken, BES gibi tamamlayıcı sistemlerde ayrı birikim oluşturulabiliyor. Bu kişiler düzenli ödeme yaparak ikinci bir emeklilik geliri için birikim yapabiliyor.

Emeklilik şartları sigortalılık türüne göre değişiyor

SGK kapsamında emeklilik koşulları kişinin hangi kurum üzerinden sigortalı olduğuna, işe giriş tarihine, yaşına ve prim günlerine göre farklılaşıyor.

2000 yılında işe başlayan bir kişi için örnek şartlar şu şekilde:

Sistem İşe giriş Kadın Erkek

SSK 2000 7 bin gün, 58 yaş 7 bin gün, 60 yaş

Bağ-Kur 2000 9 bin gün, 58 yaş 9 bin gün, 60 yaş

Emekli Sandığı 2000 20 yıl, 58 yaş 25 yıl, 60 yaş

BES 2000 10 yıl, 56 yaş 10 yıl, 56 yaş

Özellikle BES tarafında emeklilik için gereken sürenin SGK’ya kıyasla daha kısa olması dikkat çekiyor.

BES ile daha erken ikinci emeklilik mümkün

İkinci emeklilik sisteminin en önemli özelliklerinden biri, SGK emekliliğinden farklı şartlara sahip olması.

Örneğin 2000 yılında SGK’ya giriş yapan bir erkek çalışan için verilen örnekte 7 bin prim günü ve 60 yaş şartı bulunuyor. Aynı kişi aynı yıl BES sistemine dahil olmuşsa, 10 yıllık süreyi ve 56 yaş şartını tamamlayarak BES kapsamında emeklilik hakkına ulaşabiliyor.

Böylece kişi önce BES’ten, ilerleyen yıllarda ise SGK’dan emekli olabilecek şekilde iki ayrı gelir kaynağı oluşturabiliyor.

İkinci emeklilik için primi kişi belirliyor

Tamamlayıcı emeklilik sistemlerinde ödenecek katkı payının miktarı kişinin tercihine göre belirlenebiliyor. Katılımcı kendi bütçesine uygun bir tutar seçerek düzenli ödeme yapabiliyor ve imkanları arttıkça katkı miktarını yükseltebiliyor.

Devlet de belirli oranlarda katkı sağlayarak birikimin büyümesine destek oluyor.

Örneğin aylık 1.000 lira ödeme yapan bir katılımcının hesabına, verilen yüzde 20’lik devlet katkısı üzerinden 200 lira daha eklenmesi söz konusu oluyor.

Ödenen katkı payları ve devlet katkısı zaman içinde fonlarda değerlendirildiği için emeklilik dönemindeki toplam birikim yalnızca yatırılan ana paradan oluşmuyor.

Otomatik Katılım Sistemi’nde yüzde 3 kesinti

Çalışanların ikinci emeklilik için kullanabildiği seçeneklerden biri de Otomatik Katılım Sistemi.

Bu uygulamada çalışanların ücretlerinden her ay en az yüzde 3 oranında kesinti yapılarak bireysel emeklilik hesabında birikim oluşturuluyor. Ancak mevcut uygulamada çalışanların sistemden ayrılma imkanı da bulunuyor.

Dolayısıyla OKS kapsamında yapılan kesintiler uzun vadeli bir emeklilik birikimine dönüşebiliyor.

Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi’nde üçlü katkı modeli

Gelecekte uygulanması planlanan Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi’nin ise mevcut otomatik katılım modeline benzer bir yapı üzerinden ilerlemesi bekleniyor.

Bu sistemde çalışanın yaptığı katkının yanında devlet ve işveren katkısının da devreye girmesi hedefleniyor. Böylece emeklilik döneminde kullanılacak birikimin üç farklı kaynaktan desteklenmesi planlanıyor.

Sistemde belirli bir süre kalma zorunluluğunun bulunması da bekleniyor.

Emeklilikte birikim toplu veya maaş olarak alınabilir

Tamamlayıcı emeklilik sistemlerinde emeklilik aşamasına gelen katılımcının birikimini nasıl kullanacağı konusunda farklı seçenekler bulunuyor.

Biriken tutar ve hak kazanılan devlet katkısı toplu olarak alınabileceği gibi, belirli bir dönem boyunca düzenli ödeme şeklinde değerlendirilmesi de mümkün olabiliyor.

Bu tercih, emeklilik döneminde SGK’dan alınan aylığın yanında ek bir gelir oluşturulması açısından önem taşıyor.

İkinci emeklilikte yaş şartı bulunuyor mu?

Bireysel emeklilik sistemine giriş için belirli bir yaş sınırının bulunmaması, sistemi uzun vadeli birikim açısından farklı bir noktaya taşıyor.

18 yaşından küçükler de velileri aracılığıyla sistem içerisinde birikim yapabiliyor. Böylece emeklilik dönemine çok daha uzun süre bulunurken başlayan birikimler, zaman içinde daha yüksek bir fon büyüklüğüne ulaşma potansiyeli taşıyor.

Sonuç olarak ikinci emeklilik modeli, SGK’dan alınacak emekli aylığının yerine geçen bir sistem değil, emeklilik döneminde SGK gelirine ek bir kaynak oluşturmayı amaçlayan tamamlayıcı bir yapı olarak öne çıkıyor. Çalışanlar, emekliler ve çalışmayanlar kendi durumlarına uygun seçenekler üzerinden uzun vadeli birikim oluşturabiliyor.